โรคสมาธิสั้น คืออะไรกันแน่?

โรคสมาธิสั้น  (ADHD หรือ Attention Deficit Hyperactivity Disorder) เป็นคำที่เราได้ยินกันบ่อย ในทางการแพทย์ โรคสมาธิสั้น คือภาวะเกี่ยวกับพัฒนาการทางสมองที่ทำให้เด็กไม่มีสมาธิ ไม่สามารถจดจ่อกับสิ่งตรงหน้า ควบคุมพฤติกรรมบางอย่างได้ยาก และซุกซนไม่อยู่นิ่ง พบได้บ่อยในช่วงวัย 3-7 ปี อาจแสดงอาการชัดในช่วงอายุ 7 ปีขึ้นไป หลังจากการไปโรงเรียนและทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่น มักพบในเด็กผู้ชายมากกว่า ส่วนในเด็กผู้หญิงมักมีอาการในลักษณะ เหม่อลอยหรือขี้ลืม

สังเกตอย่างไรว่าลูกมีภาวะสมาธิสั้น

หากเด็กมีอาการต่อไปนี้ ควรพาเด็กพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อทำการตรวจวินิจฉัย
หมวดอาการขาดสมาธิ (Inattention)

• ไม่สามารถจดจ่อกับงานหรือกิจกรรมตรงหน้า
• วอกแวกต่อสิ่งเร้าได้ง่าย
• ลืมหรือทำของหายบ่อย
• มักทำตามคำสั่งไม่ครบ ทำการบ้าน ทำงานไม่เสร็จ
• เหม่อลอย เหมือนไม่ตั้งใจฟังสิ่งที่คนอื่นพูดกับตัวเอง

หมวดอาการอยู่ไม่นิ่ง ซุกซน หุนหันพลันแล่น  (Hyperactivity and Impulsivity)

• ยุกยิก ไม่สามารถนั่งนิ่งอยู่กับที่
• มักลุกไปมาในสถานการณ์ที่จำเป็นต้องอยู่นิ่ง
• ไม่สามารถเล่นเงียบๆได้
• พูดเยอะ พูดไม่หยุด
• ไม่ชอบการรอคอย
• มักขัดจังหวะผู้อื่นในการทำกิจกรรมหรือในบทสนทนา
• มีอาการหุนหันพลันแล่น

การวินิจฉัยและรักษา

• ซักประวัติโดยแพทย์เฉพาะทางด้านจิตเวชเด็ก ซึ่งจะสอบถามจากผู้ปกครองและครูเกี่ยวกับพฤติกรรมต่างๆของเด็ก ทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน
• ใช้แบบประเมินโรคสมาธิสั้น เพื่อประเมินระดับอาการ
•  วินิจฉัยแยกโรค เพื่อประเมินว่าเกิดจากภาวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่ เช่น พฤติกรรมตามวัย การเลี้ยงดู ความบกพร่องทางการเรียนรู้ หรือโรคทางจิตเวชอื่นๆ

แนวทางการรักษาภาวะสมาธิสั้นในเด็กในปัจจุบัน ได้แก่

• การปรับพฤติกรรมและกระตุ้นพัฒนาการ เช่น การฝึกวินัย ตารางกิจวัตรชัดเจน การให้รางวัลเมื่อทำสำเร็จ
• การร่วมมือกับครู เพื่อให้การเรียนรู้ของเด็กดีขึ้น
• ยา ในรายที่อาการรบกวนมาก ใช้ยากลุ่มกระตุ้น (stimulants เช่น methylphenidate) หรือยาทางเลือกอื่น ซึ่งต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์
• พบแพทย์อย่างต่อเนื่อง เพื่อติดตามผลการรักษา และทำความเข้าใจเกี่ยวกับการดูแลเด็กอย่างถูกต้อง

เลี้ยงดูอย่างไร เมื่อเด็กสมาธิสั้น
การดูแลจากครอบครัวมีความสำคัญมาก เพราะช่วยเสริมให้การรักษาทางการแพทย์มีประสิทธิภาพ

• สร้างกิจวัตรประจำวัน เช่น ใช้ตารางเวลา ติดสติกเกอร์ หรือป้ายบอกขั้นตอน
• แบ่งงานเป็นช่วงสั้น ๆ งานที่ใหญ่เกินไปทำให้เด็กสมาธิสั้นถอดใจเร็ว ควรแบ่งงานเป็นชิ้นเล็ก ๆ พร้อมช่วงพักเบรก
• พูดชมเชย เด็กสมาธิสั้นมักเจอคำตำหนิมากกว่าคำชม การชมเมื่อเด็กทำได้ดีจะช่วยเสริมความมั่นใจ
• ใช้พลังงานอย่างเหมาะสม พาเด็กออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง ลดการติดหน้าจอ
• สื่อสารกับครูและโรงเรียน เพื่อให้ครูเข้าใจและช่วยปรับการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับตัวเด็ก

สมาธิสั้นในเด็กไทยไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่ “เด็กดื้อ เด็กซน” อย่างที่หลายคนเข้าใจ การวินิจฉัยและดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ ร่วมกับการเลี้ยงดูที่เข้าใจ ช่วยให้ลูกพัฒนาศักยภาพได้เต็มที่ ที่สำคัญคือพ่อแม่ต้องไม่รู้สึกผิด แต่ควรเป็นกำลังใจและผู้นำทางที่มั่นคงให้กับลูก