ปวดหลังร้าวลงขา ชา ขาเหน็บ หรือปวดเหมือนไฟฟ้าช็อต แม้รักษาด้วยยา กายภาพบำบัด หรือฉีดยามาแล้ว แต่อาการยังไม่ดีขึ้น?

หนึ่งในสาเหตุที่อาจทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดเรื้อรัง คือ การเกิดพังผืดรอบเส้นประสาทบริเวณช่องไขสันหลัง (epidural adhesion) ซึ่งอาจทำให้เส้นประสาทเคลื่อนไหวได้ไม่ดี และเกิดการระคายเคืองหรืออักเสบ

ปัจจุบันมีเทคนิคการรักษาที่เรียกว่า Balloon Adhesiolysis หรือการสลายพังผืดรอบเส้นประสาทด้วยสายสวนชนิดบอลลูน ซึ่งเป็นการรักษาแบบแผลเล็กและไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเปิดกระดูกสันหลัง

Balloon Adhesiolysis คืออะไร?

Balloon Adhesiolysis เป็นเทคนิคหนึ่งของการทำ Percutaneous Epidural Adhesiolysis

แพทย์จะใช้เข็มและสายสวนขนาดเล็กผ่านผิวหนังเข้าไปยังบริเวณช่อง epidural ภายใต้การควบคุมด้วยเครื่องเอกซเรย์แบบ fluoroscopy จากนั้นนำสายสวนที่มี บอลลูนขนาดเล็ก เข้าไปยังบริเวณที่ต้องการรักษา

เมื่อวางตำแหน่งอย่างเหมาะสม บอลลูนจะถูกขยายในช่วงเวลาสั้น ๆ เพื่อช่วยเปิดทางและลดข้อจำกัดจากพังผืด รวมทั้งช่วยให้แพทย์สามารถเข้าถึงบริเวณรอบเส้นประสาทที่ต้องการรักษาได้ดีขึ้น

หลังจากนั้นอาจมีการให้ยาหรือสารละลายที่เหมาะสมบริเวณเป้าหมาย เพื่อช่วยลดการอักเสบและอาการปวด

กล่าวง่าย ๆ คือ

“ใช้สายสวนขนาดเล็กและบอลลูน เพื่อช่วยคลายพังผืดและเปิดทางให้สามารถเข้าถึงบริเวณรอบเส้นประสาทที่เป็นต้นเหตุของอาการปวดได้”

การทำหัตถการลักษณะนี้ใช้การนำทางด้วย fluoroscopy เพื่อให้สามารถระบุตำแหน่งของสายสวนได้อย่างแม่นยำ

พังผืดรอบเส้นประสาทเกิดขึ้นได้อย่างไร?

พังผืดบริเวณ epidural space สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น

• การเสื่อมของกระดูกสันหลัง
• หมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือปลิ้น
• ภาวะช่องกระดูกสันหลังตีบ (spinal stenosis)
• การอักเสบเรื้อรังบริเวณรากประสาท
• การผ่าตัดกระดูกสันหลังมาก่อน
• การบาดเจ็บหรือการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบเส้นประสาท

ในผู้ป่วยบางราย พังผืดอาจทำให้เกิดการยึดติดรอบรากประสาท ส่งผลให้เกิดการระคายเคืองและทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดร้าว ชา หรือแสบร้อนตามแนวเส้นประสาทได้

โดยเฉพาะผู้ที่เคยผ่าตัดกระดูกสันหลังมาก่อน ภาวะพังผืดเป็นหนึ่งในปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการปวดหลังหรือปวดขาที่ยังคงอยู่อย่างต่อเนื่อง

Balloon Adhesiolysis ใช้รักษาโรคอะไรได้บ้าง?

Balloon Adhesiolysis ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยปวดหลังทุกคน แต่สามารถพิจารณาในผู้ป่วยบางกลุ่มที่มีอาการปวดจากหลังหรือเส้นประสาทเรื้อรัง และการรักษาเบื้องต้นไม่ได้ผลตามที่คาดหวัง

1. ปวดหลังร้าวลงขา หรือ Sciatica

ผู้ป่วยอาจมีอาการ

• ปวดจากหลังลงสะโพก
• ปวดร้าวลงต้นขาหรือน่อง
• ชาหรือเหน็บตามขา
• ปวดแสบร้อนหรือเหมือนไฟฟ้าช็อต

อาการเหล่านี้อาจเกิดจากการระคายเคืองหรือการกดทับของรากประสาท

2. Lumbar Spinal Stenosis

ผู้ป่วยที่มีช่องกระดูกสันหลังส่วนเอวตีบ อาจมีอาการปวดหรือชาที่ขา โดยเฉพาะเวลาเดินหรือยืนนาน ๆ

มีงานวิจัยแบบ randomized controlled trial ที่ศึกษาการใช้ balloon catheter ร่วมกับ percutaneous epidural adhesiolysis ในผู้ป่วย lumbar spinal stenosis ที่มีอาการเรื้อรังและไม่ตอบสนองต่อการรักษาก่อนหน้า โดยพบการเปลี่ยนแปลงของระดับความปวดและการทำงานในช่วงติดตาม 6 เดือน

3. ปวดหลังหรือปวดขาหลังการผ่าตัดกระดูกสันหลัง

ผู้ป่วยบางรายหลังผ่าตัดหมอนรองกระดูกหรือกระดูกสันหลังแล้ว ยังคงมีอาการปวดหลังหรือปวดร้าวลงขา สาเหตุอาจมีได้หลายประการ และหนึ่งในนั้นคือพังผืดรอบเส้นประสาท

ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ แพทย์อาจพิจารณา adhesiolysis ในกรณีที่ประเมินแล้วว่าพังผืดมีส่วนเกี่ยวข้องกับอาการ และการรักษาแบบไม่ผ่าตัดอื่น ๆ ไม่ได้ผลเพียงพอ

4. Radiculopathy จากหมอนรองกระดูกหรือการตีบของช่องประสาท

ผู้ป่วยที่มีอาการปวดร้าวตามแนวเส้นประสาทจาก lumbar disc herniation หรือ foraminal stenosis บางรายอาจได้รับการพิจารณาหัตถการนี้ตามลักษณะของโรคและผลการตรวจ

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือต้องหาสาเหตุของอาการให้ชัดเจนก่อน เพราะอาการปวดหลังร้าวลงขาไม่ได้หมายความว่าทุกคนมีพังผืด และไม่ได้หมายความว่าทุกคนจำเป็นต้องทำ adhesiolysis

Balloon Adhesiolysis แตกต่างจากการฉีดยาหลังอย่างไร?

หลายคนอาจเคยได้รับ epidural steroid injection และสงสัยว่าต่างจาก Balloon Adhesiolysis อย่างไร

การฉีดยา epidural มีเป้าหมายหลักในการนำยา เช่น ยาชาหรือ steroid ไปยังบริเวณรอบเส้นประสาท เพื่อช่วยลดการอักเสบและอาการปวด

ในขณะที่ adhesiolysis มีเป้าหมายเพิ่มเติมคือ การใช้สายสวนเข้าไปยังบริเวณที่สงสัยว่ามีพังผืด เพื่อช่วยลดข้อจำกัดจากพังผืด และนำการรักษาไปยังบริเวณเป้าหมายได้โดยตรง

สำหรับ balloon catheter ตัวบอลลูนยังช่วยเพิ่มความสามารถในการเข้าถึงบริเวณที่สายสวนทั่วไปอาจเข้าถึงได้ยาก โดยเฉพาะในบางกรณีที่มี spinal stenosis หรือ adhesion มาก

ดังนั้นจึงไม่ควรมองว่า Balloon Adhesiolysis เป็นเพียง “การฉีดยาแบบหนึ่ง” แต่เป็นหัตถการที่มีขั้นตอนและเป้าหมายแตกต่างออกไป

ใครบ้างที่อาจเหมาะกับ Balloon Adhesiolysis?

• มีอาการปวดหลังหรือปวดร้าวลงขาเรื้อรัง
• มีหลักฐานจากการตรวจที่สอดคล้องกับอาการ
• มีภาวะ nerve root irritation หรือ spinal stenosis
• สงสัยว่ามีพังผืดรอบเส้นประสาท
• เคยผ่าตัดกระดูกสันหลังและยังมีอาการปวดต่อเนื่องในบางกรณี
• รักษาด้วยยา กายภาพบำบัด หรือการฉีดยามาแล้ว แต่ผลไม่เพียงพอ
• ยังไม่มีข้อบ่งชี้ที่จำเป็นต้องผ่าตัดฉุกเฉิน

หากคุณมีอาการปวดหลังร้าวลงขาและรักษามาแล้วไม่ดีขึ้น แม้ได้รับยา กายภาพบำบัด หรือการฉีดยามาแล้ว การตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

ปัจจุบันมีทางเลือกในการรักษามากขึ้น และได้ผลดีมากขึ้น อย่าปล่อยให้เส้นประสาทอักเสบอยู่นาน เพราะจะมีผลต่อการฟื้นตัวของเส้นประสาทหลังจากการรักษา