ในช่วงอากาศร้อน ร่างกายต้องทำงานหนักเพื่อควบคุมอุณหภูมิ หากกลไกการระบายความร้อนล้มเหลวอาจเกิด “ภาวะฮีทสโตรก” แม้ฮีทสโตรกจะไม่ใช่โรคเดียวกับ “สโตรก”โดยตรง แต่ความผิดปกติที่เกิดขึ้นจากความร้อนรุนแรง อาจเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงอยู่แล้ว

ฮีทสโตรก(Heat Stroke) คือ ภาวะที่ร่างกายมีอุณหภูมิสูงกว่า 40องศาเซลเซียส ไม่สามารถระบายความร้อนได้ทัน ทำให้อวัยวะหลายระบบทำงานผิดปกติ

สโตรก (Stroke) คือ ภาวะที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยงเนื่องจาก หลอดเลือดตีบ อุดตัน หรือแตก ทำให้เซลล์สมองเสียหายส่งผลให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือเสียชีวิต

ฮีทสโตรกนำไปสู่สโตรกได้อย่างไร ?

แม้ว่าฮีทสโตรกและสโตรก ไม่ใช่โรคเดียวกัน แต่ ความร้อนสามารถกระตุ้นให้เกิดสโตรกได้ ผ่านหลายระบบ ดังนี้
1. ภาวะขาดน้ำและเลือดข้น อากาศร้อนทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากเลือดจึงมีความหนืดเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตัน

2. หัวใจทำงานหนักผิดปกติ ในภาวะฮีทสโตรก นอกจากร่างกายจะขยายหลอดเลือดเพื่อระบายความร้อนแล้ว ยังเพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจเพื่อสูบฉีดเลือด อาจทำให้เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะ และเกิดลิ่มเลือด หากลิ่มเลือดเกิดไปอุดตันหลอดเลือดในสมอง สามารถก่อให้เกิดสโตรกชนิดหลอดเลือดสมองตีบได้

3. ระบบไหลเวียนเลือดผิดปกติ ในภาวะฮีทสโตรกร่างกายมีการขยายหลอดเลือดเพื่อระบายความร้อน ทำให้ความดันโลหิตลดลง การไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงสมองลดลง และกระตุ้นให้เกิดภาวะสมองขาดเลือดได้

4. ภาวะการอักเสบทั่วร่างกาย ฮีทสโตรกกระตุ้นกระบวนการอักเสบรุนแรงทั่วร่างกาย ทำให้ระบบการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดสมอง

กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

• ผู้สูงอายุ
• ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ผู้ป่วยเบาหวาน
• ผู้ป่วยโรคหัวใจ
• ผู้ที่ทำงานกลางแจ้ง
• ผู้ที่เคยมีประวัติเป็นสโตรก

วิธีป้องกันตัวจากอากาศร้อน
ดื่มน้ำให้เพียงพอ : จิบน้ำเปล่าตลอดวัน แม้ไม่ได้กระหายน้ำ เพื่อลดอุณหภูมิร่างกายและป้องกันภาวะขาดน้ำ
หลีกเลี่ยงแดดจัด : พยายามอยู่ในร่ม หรือห้องที่มีเครื่องปรับอากาศ หากจำเป็นต้องออกกลางแจ้ง ให้สวมหมวก กางร่ม และ ทาครีมกันแดด
การเลือกสวมเสื้อผ้า : ใส่เสื้อผ้าสีอ่อน เนื้อผ้าเบา โปร่งสบาย หลวม ไม่รัดรูป เพื่อให้ระบายอากาศได้ดี
ลดกิจกรรมกลางแจ้ง : เลี่ยงการออกกำลังกายหรือทำงานหนัก ในช่วงเวลาที่ร้อนที่สุด 11.00น.-15.00น.
ลดอุณหภูมิร่างกาย : อาบน้ำเย็น แช่เท้า หรือใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตัวบริเวณคอ รักแร้ และขาหนีบ
จัดการสภาพแวดล้อม : ปิดม่านหรือมู่ลี่เพื่อป้องกันความร้อนเข้าบ้าน และใช้เตาอบหรือเตาไฟให้น้อยที่สุด

ข้อควรระวัง ห้ามทิ้งเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือผู้สูงอายุไว้ในรถที่จอดตากแดด ทั้งนี้ควรสังเกตอาการผิดปกติ เช่น เวียนศีรษะ ตัวร้อนจัด ซึมลง คลื่นไส้ อาเจียน ชักหรือหมดสติ หากมีอาการรุนแรงควรนำตัวส่งแพทย์เพื่อตรวจเช็คอาการ

ฮีทสโตรกไม่ใช่สาเหตุโดยตรง แต่สามารถเป็น ตัวกระตุ้นสำคัญ ที่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดในสมอง โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง

ในช่วงอากาศร้อนจัด การป้องกันฮีทสโตรกมีความสำคัญมาก ไม่ใช่แค่การเลี่ยงภาวะลมแดด แต่เป็นการลดความเสี่ยงของภาวะสมองขาดเลือด หรือ หลอดเลือดสมองแตกที่อาจะเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน