เชื้อนิวโมคอคคัสคืออะไร
เชื้อนิวโมคอคคัส เกิดจากแบคทีเรียที่ชื่อว่า สเตรปโตคอคคัสนิวโมเนียอี  (Streptococcus pneumoniae ) มักพบในระบบทางเดินหายใจ เช่น โพรงจมูกและคอ เป็นสาเหตุของโรคปอดอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ การติดเชื้อในกระแสเลือด โดยแพร่กระจายผ่านการไอ จาม น้ำมูก น้ำลาย

เชื้อโรคชนิดนี้ ถือเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดโรคปอดอักเสบ และยังสามารถลุกลามไปยังส่วนอื่นๆ เช่น หูชั้นกลาง ไซนัสอักเสบ ติดเชื้อลุกลาม หรือ ไอพีดี (IPD, Invasive Pneumococcal Disease) ซึ่งคือการที่เชื้อลุกลามไปยังส่วนอื่นของร่างกาย

กลุ่มเสี่ยงติดเชื้อนิวโมคอคคัส ได้แก่

• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี
• ผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป
• ผู้มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำหรือบกพร่อง เช่น ติดเชื้อเอชไอวี ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ที่ต้องรับยากดภูมิคุ้มกัน
• ผู้ป่วยที่ตัดม้าม
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น เบาหวาน หัวใจ หอบหืด ตับเรื้อรัง พิษสุราเรื้อรัง

วัคซีนป้องกันปอดอักเสบ
ปัจจุบันได้มีการพัฒนาวัคซีนที่ป้องกันปอดอักเสบชนิดล่าสุดครอบคลุม 20 สายพันธุ์ (PCV 20)
จากเดิม 13 สายพันธุ์ (PCV 13)15 สายพันธุ์ (PCV15) และ 23 สายพันธุ์ (PPSV23)

ใครควรฉีดบ้าง

• เด็กอายุ 6 สัปดาห์ ถึง 5 ปี
• เด็กอายุ 5 ปีขึ้นไปที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงข้างต้น
• ผู้ที่อายุ 18-64 ปี และอยู่ในกลุ่มเสี่ยงข้างต้น
• ผู้ที่สูบบุหรี่

คำแนะนำการฉีดวัคซีนป้องกันปอดอักเสบ

• สามารถฉีดได้ ทั้งในผู้ที่เคยและไม่เคยได้รับวัคซีนนิวโมคอคคัสมาก่อน
• ฉีดวัคซีน PCV20 1 เข็ม สำหรับผู้ใหญ่
• ผู้ที่เคยฉีด PCV13 + PPSV23 อาจพิจารณาฉีด PCV20 เพิ่มเติมตามการพิจารณาของแพทย์ โดยเว้นระยะห่างจากการฉีดของเข็มก่อนหน้าอย่างน้อย 5 ปี
• ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป ที่เคยได้รับครบแล้ว อาจพิจารณาฉีด PCV20 เพิ่มเติมได้ โดยขึ้นอยู่กับคำแนะนำของแพทย์

ประสิทธิภาพของวัคซีน

• ลดความรุนแรงและความเสี่ยงการเสียชีวิตจากปอดอักเสบได้
• ลดการแพร่กระจายเชื้อต่อผู้อื่น
• ในเด็กเล็ก ช่วยลดทั้งปอดอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

ผลข้างเคียงของวัคซีน
วัคซีน PCV20 มีความปลอดภัยสูง ผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักไม่มีอาการรุนแรงและหายได้เองภายใน 2–3 วัน เช่น

• บวม แดง เจ็บบริเวณที่ฉีด
• มีไข้อ่อน ๆ
• ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อบริเวณที่ฉีด
• อ่อนเพลีย

วัคซีนปอดอักเสบชนิดนิวโมคอคคัส 20 สายพันธุ์ (PCV20) ถือเป็นก้าวใหม่ในการป้องกันโรคปอดอักเสบและภาวะแทรกซ้อนรุนแรง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง ข้อสำคัญคือปรึกษาแพทย์ก่อนฉีดวัคซีนทุกครั้งเพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพสูงสุด