สถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 กลับมาปกคลุมประเทศไทยอีกครั้ง จนมีรายงานค่าฝุ่นในระดับ “Unhealthy for Sensitive Groups” คือ “ไม่ดีต่อสุขภาพ” โดยเฉพาะในเขตกรุงเทพฯและปริมณฑล ที่มีการจราจรหนาแน่น การก่อสร้างต่างๆ และมลพิษ ฝุ่น ควัน ที่ทำให้ดัชนีคุณภาพอากาศ อยู่ในระดับเป็นอันตรายต่อสุขภาพ

ฝุ่น PM 2.5 (Particulate Matter 2.5)  คือ ?
PM 2.5 คือ ฝุ่นอนุภาคขนาดเล็กที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมโครเมตร ซึ่งมีส่วนประกอบของสารปนเปื้อนที่เป็นอันตราย และก่อมะเร็งในระยะยาว และยังเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดมะเร็งปอด ในกลุ่มคนที่ไม่สูบบุหรี่
ฝุ่น PM 2.5 ต่ำกว่า 12 ไมโครกรัม/ลบ.ม. ถือว่า มีความเสี่ยงเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย แต่หากระดับสูงเกินมาตรฐาน 25 ไมโครกรัม/ลบ.ม. ในช่วงระยะเวลา 24 ชั่วโมง ถือว่าเป็นอันตราย

PM 2.5 เสี่ยงโรคอะไรบ้าง

• โรคระบบทางเดินหายใจ
  ฝุ่น PM 2.5 เป็นอีกปัจจัยที่ทำให้เกิดและกระตุ้นการเกิดโรคทางเดินหายใจ เช่น หลอดลมอักเสบ หอบหืด ปอดอุดกั้นเรื้อรัง ถุงลมโป่งพอง และความเสี่ยงจะเพิ่มมากขึ้นในกลุ่มผู้สูบบุหรี่ ผู้ใช้สารเสพติด และผู้ที่ต้องปฎิบัติงานกลางแจ้งเป็นประจำ
• โรคภูมิแพ้-โรคผิวหนังอักเสบ
  ฝุ่น PM 2.5 สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการภูมิแพ้และทำให้ผิวหนังเกิดการอักเสบหรือระคายเคืองได้ ซึ่งเกิดได้ทั้งเด็กเล็ก ผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว
• โรคตาอักเสบและระคายเคือง
  ฝุ่น PM 2.5 สามารถเกาะที่ดวงตาและเยื่อบุตา ทำให้เกิดอาการระคายเคือง คันตา แสบตา น้ำตาไหล หรือเยื่อบุตาอักเสบได้
•  โรคหัวใจ หลอดเลือด และสมอง
  ฝุ่น PM 2.5 ส่งผลต่อระบบไหลเวียนเลือด ทำให้หลอดเลือดเกิดการอักเสบและทำงานผิดปกติ จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อ โรคหัวใจขาดเลือด และ โรคหลอดเลือดสมอง
•  โรคมะเร็งปอด
  การสัมผัสฝุ่น PM 2.5 เป็นเวลานาน เพิ่มความเสี่ยงของการเกิด มะเร็งปอด ประมาณ 1–1.4 เท่า เมื่อได้รับมลพิษอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในผู้ที่สูบบุหรี่หรือผู้ที่อาศัยในพื้นที่ที่มีมลพิษสูงเป็นประจำ

การป้องกันและปฏิบัติตัวในสถานการณ์ PM 2.5

• เมื่อมีสถานการณ์ฝุ่นฯ ให้อยู่ภายในอาคาร จัดพื้นที่ให้ระบายอากาศได้ดี ติดตั้งเครื่องฟอกอากาศ หลีกเลี่ยงการออกนอกบริเวณอาคาร
• เมื่อต้องออกเดินทางในพื้นที่กลางแจ้งให้สวมหน้ากากอนามัย ที่มีคุณสมบัติป้องกันฝุ่นที่มีมาตรฐาน (เช่น N95) โดยเฉพาะในวันที่ค่าฝุ่นสูงและอากาศปิด
• ติดตามค่าคุณภาพอากาศ ผ่านแอปพลิเคชันหรือเว็บไซต์ เพื่อตรวจสอบและวางแผน
• ในวันที่ค่าฝุ่นสูงควรงดกิจกรรมกลางแจ้ง หลีกเลี่ยงการออกกำลังกาย
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันร่างกายที่แข็งแรง
• ปรึกษาแพทย์ทันทีหากมีอาการผิดปกติ เช่น ระคายเคืองทางเดินหายใจ หายใจลำบาก หรือไอเรื้องรัง หอบเหนื่อย ควรไปพบแพทย์ทันที

PM2.5 เกี่ยวข้องกับการเกิดมะเร็งปอดอย่างไร

• ขนาดของฝุ่น เล็กกว่า 2.5 ไมครอน เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ เมื่อเราสูดหายใจเข้าไป PM 2.5 จะซึมเข้าสู่กระแสเลือดได้ การสะสมของฝุ่นทำให้เกิดการอักเสบในเนื้อเยื่อปอดอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เซลล์ผิดปกติได้
• ฝุ่นก่อให้เกิดการอักเสบเรื้อรังในปอด การสูดดม PM 2.5 เป็นเวลานานอาจทำให้เกิด และทำลาย DNA ในเซลล์ ทำให้เกิดการกลายพันธุ์ของยีน กระตุ้นให้เกิดมะเร็งปอดในที่สุด
• ฝุ่นประกอบด้วยสารก่อมะเร็ง ฝุ่นชนิดนี้มีสารเคมีอันตรายหลายชนิดเกาะอยู่ ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งในระยะยาว โดยจะเข้าไปขัดขวางกลไกตามธรรมชาติของร่างกายในการซ่อมแซมเซลล์

การตรวจคัดกรอง – ประเมินความเสี่ยงมะเร็งปอดจาก PM 2.5

• กลุ่มเสี่ยง คือ เด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคเรื้อรัง (โรคปอด หัวใจ สมอง ไต) ผู้สัมผัสสารก่อมะเร็ง ควรหลีกเลี่ยงมลพิษฝุ่นควัน และหมั่นตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อตรวจคัดกรองและป้องกันมะเร็งปอดในเบื้องต้น
• สำหรับกลุ่มเสี่ยงมะเร็งปอด แนะนำให้ตรวจคัดกรองมะเร็งปอด ( Low-dose CT scan ) คือ ผู้มีอายุ 50 ปีขึ้นไป หรือสูบบุหรี่ติดต่อกันนาน ก็ควรมาตรวจติดตาม เพื่อลดความเสี่ยงมะเร็งปอดจาก PM 2.5 หากสังเกตอาการตนเองและมีความกังวลเรื่องสุขภาพปอด ควรรีบมาพบแพทย์ เพื่อรับคำแนะนำและการดูแลที่เหมาะสม