ตาขี้เกียจคืออะไร?
ตาขี้เกียจ (Amblyopia หรือ Lazy Eye) คือภาวะที่การมองเห็นของตาข้างหนึ่ง หรือทั้งสองข้าง พัฒนาน้อยกว่าปกติ ทำให้มองเห็นไม่ชัด ซึ่งพัฒนาการของการมองเห็นจะเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่วัยแรกเกิด-7 ปี หากไม่ได้รับการรักษา สมองจะจดจำและเลือกใช้งานเฉพาะดวงตาข้างที่ทำงานปกติ ส่งผลให้ดวงตาอีกข้างไม่ได้รับการกระตุ้นและพัฒนา จนกลายเป็นภาวะตาขี้เกียจในที่สุด

ตาขี้เกียจเกิดจากอะไร

• ภาวะสายตาผิดปกติ
  เมื่อตาข้างหนึ่งสั้นหรือยาวมากกว่าอีกข้าง ทำให้เลนส์การรับแสงไม่เท่ากัน สมองจะเลือกใช้งานข้างที่ชัดกว่า ส่งผลให้ตาอีกข้างพัฒนาไม่เต็มที่
• ตาเขหรือตาเหล่
  ภาวะตาเหล่จะทำให้เกิดภาพซ้อนขึ้นได้ สมองจึงเลือกใช้เฉพาะตาข้างที่ตรง ส่งผลให้ตาข้างที่เหล่เกิดภาวะตาขี้เกียจได
• ภาวะอื่นๆที่บดบังการมองเห็น
  เช่น ต้อกระจกในเด็ก หนังตาตกแต่กำเนิด แผลในกระจกตา

สังเกตอย่างไรว่าเด็กอาจมีภาวะตาขี้เกียจ

• ตาเข ตาเหล่
• มีพฤติกรรมเพ่งมอง หรือหรี่ตามอง เนื่องจากมองเห็นไม่ชัด
• ปวดศีรษะเนื่องจากต้องใช้สายตาเพ่งมอง
• มักเอียงหน้าหรือเอียงคอเวลามอง
• ไม่สามารถกะระยะของวัตถุหรือสิ่งต่างๆ
• ในเด็กที่เริ่มโต อาจบอกว่ามองเห็นไม่ชัด

การรักษาภาวะตาขี้เกียจในเด็ก

• ใส่แว่นตา หากเด็กมีค่าสายตาผิดปกติ เช่น สายตาสั้น เอียง ยาว
• การปิดตาหนึ่งข้าง โดยปิดข้างที่มองเห็นชัดด้วยที่ครอบตาหรือพลาสเตอร์ปิดตา เพื่อกระตุ้นพัฒนาการให้ข้างที่มีภาวะตาขี้เกียจมองเห็นดีขึ้น ระยะเวลาในการรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและความรุนแรงของภาวะตาขี้เกียจ
• การผ่าตัด ซึ่งสามารถแก้ไขสาเหตุของภาวะตาขี้เกียจได้ เช่น เด็กที่ตาเข เด็กที่เป็นโรคต้อกระจก
  การรักษาตาขี้เกียจจะได้ผลดีที่สุด ในช่วงอายุก่อน 7-8 ปี เพราะสมองยังมีความสามารถในการพัฒนาและปรับการมองเห็นได้ดี แต่หากปล่อยไว้นานเกินไป อาจส่งผลต่อการมองเห็นในระยะยาว และอาจทำให้มองไม่ชัดไปตลอดชีวิต

จะป้องกันได้อย่างไร

เมื่อพิจารณาจากสาเหตุ จะเห็นว่าภาวะตาขี้เกียจในเด็กเป็นสิ่งที่ป้องกันได้ยาก วิธีที่ดีที่สุดคือ ผู้ปกครองควรหมั่นสังเกตอาการที่บ่งชี้ว่าเด็กอาจมีภาวะตาขี้เกียจ และสอนให้เด็กรู้จักสังเกตการมองเห็นของตนเอง หมั่นพาเด็กไปตรวจสุขภาพและค่าสายตาเป็นประจำ โดยเฉพาะในช่วงวัยก่อน 2-3 ปี และควรตรวจเป็นประจำทุก 1-2 ปี

สรุป
ตาขี้เกียจในเด็ก เป็นภาวะที่สามารถรักษาให้หายได้หากตรวจพบเร็ว การตรวจวัดสายตาโดยจักษุแพทย์ รวมถึงการที่ผู้ปกครองหมั่นสังเกตการมองเห็นของเด็ก โดยเฉพาะในวัยก่อน 2 ปี จึงมีความสำคัญอย่างมาก ในการช่วยป้องกันปัญหาการมองเห็นในระยะยาว เพื่อพัฒนาการที่เหมาะสมตามวัยและคุณภาพชีวิตที่ดีของเด็ก