การฉายรังสีรักษามะเร็ง (Radiotherapy) คือ การใช้คลื่นรังสีที่มีพลังงานสูงฉายไปยังเซลล์มะเร็ง เพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตและทำลายเซลล์มะเร็งนั้นๆ ให้ไม่สามารถแบ่งตัวได้ และค่อยๆ ตายไปในที่สุด ซึ่งปริมาณในการฉายรังสีจะขึ้นอยู่กับชนิดและระยะของมะเร็ง

โดยแบ่งเป็นได้เป็น 2 รูปแบบหลัก ได้แก่

• การฉายรังสีรักษาระยะไกลจากภายนอก  (External beam radiotherapy)
  เป็นการฉายรังสีจากภายนอกไปยังส่วนที่เป็นมะเร็ง โดยสามารถปรับความเข้มข้นของรังสีตามขนาดของเซลล์มะเร็ง และมุ่งเน้นว่ารังสีจะต้องฉายไปยังก้อนมะเร็งให้มากที่สุด เพื่อลดผลข้างเคียงให้อวัยวะที่ทำงานเป็นปกติถูกรังสีน้อยที่สุด
• การฉายรังสีรักษาระยะใกล้ (Brachytherapy)
  คือการฝังแร่รังสีเข้าไปบริเวณใกล้ ๆ หรือในก้อนมะเร็ง เพื่อให้รังสีเข้าไปทำลายเซลล์มะเร็งและอวัยวะข้างเคียงได้รับผลกระทบน้อยที่สุด

การฉายรังสีรักษามะเร็ง สามารถทำได้ในบริเวณดังนี้

• ศีรษะและลำคอ รักษามะเร็งสมอง มะเร็งในโพรงจมูกและไซนัส มะเร็งในช่องปาก มะเร็งในลำคอ มะเร็งกล่องเสียง
• ทรวงอก รักษามะเร็งปอด มะเร็งหลอดอาหาร มะเร็งน้ำเหลือง มะเร็งเต้านม
• ช่องท้อง รักษามะเร็งกระเพาะอาหาร มะเร็งตับ มะเร็งตับอ่อน มะเร็งไต มะเร็งระบบน้ำเหลืองในช่องท้อง
• ท้องน้อย รักษามะเร็งกระเพาะปัสสาวะ มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งมดลูก มะเร็งปากมดลูก

ขั้นตอนการรักษา
ก่อนรับการรักษาด้วยการฉายรังสี ผู้ป่วยจะได้รับการดูแลโดยแพทย์เฉพาะทาง เพื่อวางแผนการรักษา ผู้ป่วยต้องรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ พักผ่อนให้เพียงพออย่างน้อย 8 ชั่วโมงต่อวัน
ลดการสัมผัสสารพิษ เช่น มลภาวะ ฝุ่น และรักษาความสะอาดของร่างกายเสมอ

ในระหว่างการรักษา ควรพบแพทย์สัปดาห์ละครั้ง เพื่อประเมินการตอบสนองต่อการรักษา ผลข้างเคียง และการดูแลตนเองหลังการฉายรังสี

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น (ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ฉายรังสี)

• ผิวหนังบริเวณที่ฉายรังสีแดง แห้ง ลอก หรือคล้ำ
• อ่อนเพลีย
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร
• ผมร่วง (บริเวณที่ฉายรังสี)
• อาการที่เกิดขึ้นเฉพาะจุด เช่น ปากแห้ง เสียงแหบ หรือถ่ายเหลว

หลังครบการรักษา ผู้ป่วยต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เข้ารับผลประเมินการรักษาตามนัดสม่ำเสมอ โดยระยะเวลาในการนัดจะขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็งและขั้นตอนการรักษา

สรุป
การฉายรังสีเป็นหนึ่งในวิธีหลักในการรักษามะเร็ง ร่วมกับการผ่าตัดและเคมีบำบัด ข้อดีคือสามารถกำจัดหรือควบคุมการเติบโตของเซลล์มะเร็งได้อย่างแม่นยำ ขณะที่ผลข้างเคียงมักค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อสิ้นสุดการรักษา การดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีและการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง จึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้การรักษาประสบความสำเร็จ